Introduction
Isifundo sanamhlanje simalunga nge Ntsomi kulindeleke abafundi-:
-bakwazi uhlalutya intsomi
-bazazi impawu zentsomi
-bazazi indidi zentsomi
-bawazi amaqanaba ezahluko zentsomi
Task
PHENDULA LE MIBUZO ILANDELAYO MALUNGA NENTSOMI
UMBUZO 1 [9]
1.1 Yintoni intsomi ? (2)
1.2 Chaza indidi zentsomi zibe ntathu (3)
1.3 Xela impawu esibona ngazo ukuba intsomi yintsomi. Impendulo yakho mayathele kulamaqanaba
(a) Intshayelelo (2)
(b) isiphelo (2)
UMBUZO 2 [25]
2.1 Thatha neyiphi intsomi oyithandayo yesiXhosa uze ucazulule isakhiwo sayo uchankcatha kulamanqanaba alandelayo:
(a) Imfuno (4)
(b) Isivumelwano (4)
(c) Ukudubaduba (4)
(d) Iinzame (4)
(e) Isiphumo (4)
(f) Ukusinda (4)
Ungalibali ukuchaza isihloko sentsomi yakho.(1)
Process
Umzekelo wentsomi
Iintsomi
• EsiXhoseni kukho intetho edla ngokusetyenziswa ethi: Ukwenza intsomi.
• Maxa wambi kusetyenziswa isikweko kuthiwe: yintsomi.
• Ezi ntetho zombini zisetyenziswa ikakhulu xa sukuba umntu ebalisa
into ekunzima ukuba kukholelwe ukuba ingenzeka okanye yenzekile.
• Ngamanye amaxesha ezi ntetho zizihlonipho okuthi kuyaxokwa.
• Le nto ke yokunxulunyaniswa kweentsomi nobuxoki seyiqhelekilekangangokuba umntu angade acinge ukuba ziyinto efanele kucezelwe njengobuxoki obu.
Kanti ke akunjalo.
Iintsomi zibalulekile kakhulu kwizizwe zonke.
• Isakhiwo sentsomi
• Iingcali ezithile kuncwadi ziyivelele indima yesakhiwo sentsomi.
Ezinye zisahlula isakhiwo sentsomi ngokwala manqanaba alandelayo:
• Isidingo: Apha kukho into enqabileyo edingekayo eluntwini okanye
ezilwanyaneni.
• Isivumelwano: Kwenziwa iinzame zokuhlangabezana nesidingo eso.
Akukwazeki ukuhlala izinto zingalunganga.
• Ukudubaduba: Kubakho into, umntu okanye isilwanyana esiphazamisa,
sidubadube, saphule isivumelwano ebekufikelelwe kuso sisininzi.
• Iinzame: Kwenziwa iinzame zokulwa nomdubadubi.
• Isiphumo: Isiphumo sisenokuba sihle okanye sibe sibi.
• Ukusinda: Umdabadubi usenokusinda okanye abanjwe, ukanti nabantu
okanye izilwanyana zinokusindisa, silunge isidingo.
• Umahlukwana okhoyo kukuba intshayelelo yentsomi ingahlulwa
kubini: kukho isiqalo kuze kubekho inqu ntshayelelo.
• Isiqalo kwiintsomi zonke: “Kwahlala, kwahlala kwangantsomi,”
okanye “Kwathi ke kaloku ngantsomi.”
• Umbalisi emva kokuzoba ibuyambo uphetha ngebinzana elifana
kwiintsomi zonke elithi: “Phela phela ngantsomi”.
https://www.cambridge.org/za/files/3815/8918/7340/Study__Master_Gr12_isiXhosa_Icandelo_lesi_3.pdf
Evaluation
Indlela yokumakisha nezinto utitshala azakuzijonga xa emakisha.
| IMIBUZO 1 | Amaqaku | okulindelekileyo |
| 1.1 | (2x1) | ipendulo ecacileyo necacisa intsomi |
| 1.2 | (1x3) | kuchazwa indidi zentsomi zibentatu |
| 1.3 |
(a) 2 (b) 2 |
Indlela ecacileyo esibonangayo ukuba intsomi iyaqala. nendlela ecacileyo esibona ngayo ba intsomi iyaphela. |
UMBUZO 2
2.1 Isihloko sentsomi sibonakala cacileyo (1)
|
umfundi uyakwazi ukucalula amaqanaba kwintsomi yakhe andule ukuyicacisa ngokuqhagamishela kwisifundo anaso. (a,b,c,d,e,f) |
4% |
|
Umfundi uyakwazi ukucalula amaqanaba kwintsomi yakhe kodwa angaqhangamishi kwisifundo ngeloqanaba (a,b,c,d,e,f) |
2-3% |
|
Umfundi akakwazi ukukhupha amaqanaba kwintomi yakhe ubhala la awacaciselweyo kuphela. (a,b,c,d,e,f) |
1-2% |
Amaqaku ewonke 34
Conclusion
Njengokuba siku ncwadi lwemveli ngomso sizaku gxila kakhulu kwamaqhalo nezaci Kunye nentsingiselo ngoba izakuphuma kuvavanyo olulandelayo.
Funda kulomboniso ulandelayo ukuze wandule ukulungiselela ungomso.