Introduction
ALTI ŞAPKA YÖNTEMİ:
Altı şapkalı düşünme tekniği, bilginin ve düşüncenin belirli bir düzen içinde sunulması gereken bir yöntemdir. Şapkalar düşüncelerin daha verimli bir hale gelmesi için sembol olarak kullanılmıştır. Konulara farklı bakış açılarından bakmayı sağlayan bir metottur. İnsanları kalıplaşmış düşünce tarzlarından uzaklaştırmaya çalışır. Takım halindeki çalışmalarda ise ortak düşünce birliği sağlayacaktır.
- Beyaz Şapka
- Kırmızı Şapka
- Siyah Şapka
- Sarı Şapka
- Yeşil Şapka
- Mavi Şapka
Yaratıcı fikirlerin oluşumu için altyapı hazırlayan, tartışmalı ötesine geçeceğiz lütfen bir paralel düşünme tekniğidir.
Task
Beyaz Şapka: Bu düşünce seçenekleriyle, kullanılabilir verinin üzerine yoğunlaşır. Elde olan şeyler, ve onlardan neler öğrenileceğine bakılır. Bilgi dağarcığındaki boşluklara bakılır, doldurulmaya çalışılır. Geçmişte olanların analiz edilmesi, ve tarihi gelişmelerin bugünde incelendiğine göre bölümdür.
Kırmızı Şapka: Kırmızı şapka takılabilir, problemlere sezgiler, duygular ve reaksionlar arasında yaklaşılır. Ek olarak da diğer insanların nasıl reaksion göstereceği tahmin edilmeye çalışılır. Kişisel düşüncelerinizi iyi bilmeyen kişiler tepkileri anlaşılmaya çalışılır.
Siyah Şapka: Siyah olumsuzluğuyla kararların bütün olumsuz noktalarına bakılır. Bu noktalara yaklaşılırken dikkatli ve savunmacı olunur. Neden işlemediği araştırılır. Bu çok önemlidir, çünkü planın güçsüzdür görmemizi sağlar. Bunlara karşı eleyici, değiştirilmiş ve düzeltici sonuçlar planımızı daha esnek yaparız, riskleri görürüz. Olumsuz koşullara hazırlıksız yakalanmamayı sağlar.
Sarı Şapka: İnsanların pozitif, olumlu düşüncelerini sağlar. Bu optimistik bakış açısı, kararlardaki faydaları ve barındırdıkları değeri görmemizi sağlar. Her şey sıkıcı ve farklı devam ediyor, sarı şapka, yolumuza devam etmemize yardımcı olur.
Yeşil Şapka: Yeşil şapka yaratıcılık demektir. Bu aşamada problemlere yaratıcı çözümler geliştirilir. Fikirlerin küçük kritikler yapılarak serbest bir şekilde tasarlanması bölümdür.
Mavi Şapka: Süreç kontrolünü sağlar. Toplantı yöneticileri genellikle bu koşulları takarlar. Gerekli oldukça da diğer şapkaları takanlara dayanışırlar. Son aşama ise "buldum!" anıdır. Artık yeni fikirlerin, insanların üzerinde yaratacağı etkiden bu duyulan korku ortadan kalkmış, gelişim aşamasındaki fikir olgunlaşmıştır. Sıralı içindir.
Process
Beyaz Şapka:
Beyaz şapka tarafsız ve objektiftir. Amaç pratik olmaktır. Elde ettiğimiz bilgiden neler öğrenebileceğimize bakılır. Bu şapkayı takınca şöyle sorular sorabiliriz:
Hangi bilgilere sahibiz?
Hangi bilgiler eksik?
Başka hangi bilgiler gerekiyor?
Ne tür soru sormalıyız?
Kırmızı Şapka:
Sorunlara duygu, sezgi ve reaksiyon kullanılarak yaklaşılır. İnsanların konuya nasıl tepki vereceği tahmin edilir. Kırmızı şapka kullanıldığında açıklama gereği duyulmadan duyguları ve sezgileri ifade etme olanağı vardır. Zihnimizin arkasında bilinçsizce de olsa bazı duygulara sahibiz. Kırmızı şapka ise duyguları gün yüzüne çıkarmayı amaçlar.
Kırmızı şapka takmak kişiye "Bu konu hakkında ne hissediyorsun?" gibi sorular sormasını sağlar.
Siyah Şapka:
Siyah şapka ile konunun olumsuz yönleri göz önüne alınır. Savunmacı bir şekilde yaklaşılır. Olaya eleştirel bakış açısı getirir. Tehlikeye dikkat çeker ve zararlı şeyleri yapmaya engel olur.
Olumsuz koşullara karşı önceden tedbirli olmamızı sağlar. "Bu işin zararları neler olabilir?" gibi bize sorular sordurur.
Sarı Şapka:
Düşünmenin olumlu ve yapıcı yanıdır. Avantajı, yararı ve fırsatı düşünür. Ortaya atılan bir düşünce, proje veya konuyu beğenilmese bile kişide bu olay üzerinde yinede olumlu düşünmeyi destekler. Mantıklı bir temele dayanan iyimserliği ön plana çıkarır. Şu sorular sorulur:
Konunun ne gibi yararları var?
Kim yararlanacak?
Nasıl yararlanacak?
İşin bize avantajları nelerdir?
Yeşil Şapka:
Yeşil şapka ile sorunlara karşı yaratıcı çözümler geliştirilir. Yeni görüşler, yaratıcı fikirler ve üretkenlik ön plana çıkarılır. Amaç herkesin düşüncelerini dile getirmesidir. Önemli olan düşüncenin saçma olması değil orijinal olmasıdır. En bariz sorusu: "Bu konu için değişik önerileriniz nelerdir?"
Bu konu için değişik önerileriniz nelerdir?
Mavi Şapka:
Bu şapka ise düşünme sürecinin düzenlenmesi ile ilgilenir. Konunun sonuçları ortaya konur ve özet geçilir. Son aşamadır.
Durum analizi yapılır.Şu soruları sorarız;
Başlangıçta neydik?
Şimdi neyiz?
Sonra ne olacağız?
Altı şapkalı düşünme tekniği; hayatın her alanında kişisel olarak da kullanılabilen, bireyin yaratıcılığını geliştiren bir yöntemdir.
Evaluation
Altı Şapka Tekniği ile karar verenlerin yaptıkları şeylerin sonuçları daha güvenilir ve genellikle olumu olacaktır. Karar vericiler, tüm riskleri, olumsuzlukları, avantajları, kesin bilgileri ve duyguları bilerek ve ortaya koyarak hareket edecektir. Altı Şapkalı düşünme tekniği çok kısa sürede çoklu düşünme ile insanlara yardımcı olması açısından kullanışlıdır.
Bütün şapkaların kullanım süreci bitiğinde tekrar mavi şapkaya dönülür. Modelatör sürecin sonunda ortaya çıkanların maddeler halinde anlatır. Ortalama 15 dakika şapkaların hepsini kullana bilirsiniz veya yeterli veri,sonuç alınmadıysa şapkaları tekrar döndürebilirsiniz. Yalnız başınıza bir fikir üzerinde düşünürken, veya yeni alternatifler üzerinde çalışırken de Altı Şapkalı teknikten faydalanabilirsiniz!
Conclusion
Yaratıcılığı destekleyerek, yatay ve dikey düşünme sağlanır. Altı şapkalı düşünmenin her biri, iletişimi güçlendirmeyi sağlar. Daha hızlı karar verme imkanı oluşur. Tartışmalara sebebiyet vermez.
Bu düşünme tekniği ile bilginin, duygunun, tedbirin, yapıcılığın ve yaratıcılığın hepsine aynı anda odaklanmak yerine ayrı ayrı ilgilenme sağlar.
Var olan düşünme biçimlerine istenildiği zaman giriş yapmayı sağlamaktadır.