Bài Biển, đảo Việt Nam

Bài 3: Biển, đảo Việt Nam (chủ đề Đất nước và con người Việt Nam)

1.  Yêu cầu cần đạt: 

1. Năng lực đặc thù

- Năng lực nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: Xác định được vị trí địa lí của vùng biển, một số đảo, quần đảo lớn của Việt Nam trên bản đồ hoặc lược đồ.

- Năng lực tìm hiểu lịch sử và địa lí: Trình bày được công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông trong lịch sử, có sử dụng một số tư liệu, tranh ảnh, câu chuyện liên quan (đội Hoàng Sa, lễ Khao lể thế lính Hoàng Sa,...).

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Sưu tầm, đọc và kể lại được một số câu chuyện, bài thơ về biển, đảo Việt Nam.

2. Năng lực chung

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: hợp tác và giao tiếp với các bạn trong các nhiệm vụ học tập.

- Năng lực tự chủ và tự học: tự lực làm những nhiệm vụ học tập được giao trên lớp và ở nhà.

- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phát triển được vấn đề từ các nhiệm vụ học tập và tìm cách giải quyết chúng.

3. Phẩm chất

- Yêu nước: Bày tỏ sự trân trọng những việc làm của các thế hệ trong việc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông.

- Trách nhiệm: Nâng cao ý thức cá nhân trong việc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp ở Biển Đông và tuyên truyền để mọi người cùng thực hiện.

Hoạt động 1 Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

1. Mục tiêu: Năng lực nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: HS xác định được vị trí địa lí của vùng biển, một số đảo, quần đảo lớn của Việt Nam trên bản đồ hoặc lược đồ.

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

1. Mục tiêu:

- Năng lực tìm hiểu lịch sử: Trình bày được công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông trong lịch sử, có sử dụng một số tư liệu, tranh ảnh, câu chuyện liên quan (đội Hoàng Sa, lễ Khao lể thế lính Hoàng Sa,...).

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Sưu tầm, đọc và kể lại được một số câu chuyện, bài thơ về biển, đảo Việt Nam.

3. Hoạt động Luyện tập

4. Hoạt động Vận dụng

Hoạt động Khám phá

Hoạt động 1. Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

https://drive.google.com/drive/folders/1dp3Qz5sVqkSKr-Xd8o8hay3xjtMaplNS?usp=drive_link

Video về đảo Trường Sa và đảo Hoàng Sa. 

https://youtu.be/cDjghq7zv2w  (0:00 đến 1:00)

https://youtu.be/Yf9RQZbBXO4  (0:00 đến 1:32)

Hình 2. Một phần vịnh Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh): Vịnh Hạ Long thuộc vùng biển của tỉnh Quảng Ninh. Hình ảnh thể hiện một phần của di sản với nhiều núi đá giữa biển, tạo nên cảnh quan thiên nhiên kì vĩ của di sản này. Vịnh Hạ Long có gần 2000 hòn đảo lớn, nhỏ với nhiều đảo đá, hang động và bãi tắm đẹp. Vịnh Hạ Long được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới  

Hình 3. Toàn cảnh đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi): Đảo Lý Sơn còn có tên gọi khác là Cù láo Ré nay thuộc đặc khu Lý Sơn, được thành lập năm 1993. Đảo Lý Sơn không chỉ nổi tiếng bởi cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, mà còn là nơi có con người cư trú từ rất sơm. Dưới thời phong kiến, cư dân Lý Sơn là lực lượng tiên phong trong công cuộc khai thác và thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa. 

Hình 4. Một góc đảo Phú Quốc (tỉnh An Giang): Phú Quốc là đảo lớn nhất của Việt Nam, cũng là đảo lớn nhất trong quần thể 22 đảo, nằm trong vịnh Thái Lan. Đảo Phú Quốc cùng với các đảo khác tạo thành thành phố Phú Quốc, trực thuộc tỉnh An Giang, có nhiều tiềm năng đặc thù thuận lợi phát triển kinh tế, đặc biệt là ngành du lịch

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

https://drive.google.com/drive/folders/1W-JpbWaH7zhokR-rEz3_MLslq3e_qaL7?usp=drive_link

Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa tại Quảng Ngãi: https://youtu.be/XZ4uto05c9E

Câu chuyện lịch sử: Đội Hoàng Sa

Tư liệu là đoạn trích trong Đại Nam thực lục, một tài liệu cổ ghi chép về việc vua Minh Mạng cử người ra quần đảo Hoàng Sa để trông nom, đo đạc, lưu lại dấu vết để ghi nhớ. Những hoạt động đó chứng tỏ việc thực thi và xác lập chủ quyền biển, đảo thời các vua Triều Nguyễn.

Hình 5. Tem về đội Hoàng Sa (phát hành năm 1988): khắc họa hình ảnh chiếc thuyền chở những người lính đội Hoàng Sa giong buồm vượt biển ra quần đảo Hoàng Sa để thu lượm, khai thác sản vật. Có người lính một tay cầm chèo, một tay cầm chiếc tù và đưa lên miệng thổi. Hình ảnh này khiến ta liên tưởng tiếng tù và gióng lên liên hồi như thúc giục, cổ vũ những người lính trong hành trình giữ gìn biển, đảo quê hương. Đội Hoàng Sa là bằng chứng hùng hồn về sự xác lập và thực thi chủ quyền của chính quyền Đại Việt ở Đàng Trong đối với quần đảo Hoàng Sa.

Hình 6. Bia chủ quyền của Việt Nam trên đảo Hoàng Sa được xây dựng năm 1938: Bia chủ quyền viết bằng tiếng Pháp: “Republique Francaise. Empire d’Annam, Arichipel des Paracels. 1816 ile Pattle 1938” (dịch nghĩa: Cộng hòa Pháp – Vương quốc An Nam – quần đảo Hoàng Sa 1816 – đảo Hoàng Sa 1938). Đây là bằng chứng chứng minh hoạt động thực thi chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa thời Pháp thuộc.

Hình 7. Thầy và trò Trường Tiểu học xã Sinh Tồn (nay thuộc đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa): Trường được xây dựng năm 2013 và đưa vào sử dụng từ năm 2014. Trường có tổng diện tích hơn 300 m2, gồm 6 phòng học, thư viên, sân chơi dành cho các lớp từ mầm non đến lớp 5,...Đưa dân ra sinh sống tại huyện đảo Trường Sa là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước Việt Nam hiện nay để thực thi chủ quyền biển, đảo. Chăm lo đời sống cho người dân, xây dựng trường học, trạm y tế,...trên một số đảo góp phần ổn định đời sống, giúp người dân yên tâm xây dựng cuộc sống trên quê hương mới.

Hình 8. Bộ đội hải quân tuần tra bảo vệ biển, đảo: Bộ đội hải quân Việt Nam là lực lượng quan trọng, chủ chốt trong quá trình bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Hoạt động tuần tra, bảo vệ biển đảo diễn ra liên tục, thường xuyên giúp cho việc thực thi và bảo vệ chủ quyền biển, đảo luôn chủ động, góp phần giữ vững biển, đảo quê hương.

Hoạt động Khám phá

Hoạt động 1. Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

Xác định vị trí địa lí của vùng biển, một số đảo, quần đảo lớn của Việt Nam, yêu cầu HS làm việc nhóm quan sát, kết hợp với đọc thông tin trên WedQuest để thực hiện nhiệm vụ.

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

Mỗi nhóm chuyên gia tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử theo gợi ý dưới đây:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu nét chính về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông thời các chúa Nguyễn.

+ Nhóm 2: Tìm hiểu nét chính về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông dưới Triều Nguyễn.

+ Nhóm 3: Tìm hiểu nét chính về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông thời Pháp thuộc.

+ Nhóm 4: Tìm hiểu nét chính về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

HS tạo thành nhóm mới mảnh ghép từ các nhóm chuyên gia sao cho nhóm mới có 4 thành viên đến từ các nhóm chuyên gia.

HS các nhóm vẽ sơ đồ tư duy: Trình bày những nét chính về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông.

Hoạt động 1. Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

- HS tự đánh giá, HS đánh giá đồng đẳng, GV nhận xét, đánh giá theo tiêu chí sau:

Tổng điểm: 16 điểm

14-16 điểm: Xuất sắc: Thể hiện sự hiểu biết sâu sắc, tinh thần làm việc nhóm và kỹ năng thuyết trình vượt trội.

12-14 điểm: Tốt: Thể hiện sự hiểu biết và khả năng hợp tác tốt, chỉ có một vài điểm cần cải thiện nhỏ.

10-12 điểm: Đạt yêu cầu: Đáp ứng được các kết quả học tập mong đợi nhưng cần cải thiện ở một số tiêu chí.

Dưới 10 điểm: Cần cải thiện: Thể hiện sự hiểu biết hạn chế và cần hỗ trợ và ôn tập thêm.

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

Tổng cộng: 20 điểm

18-20 điểm: Xuất sắc: Thể hiện sự hiểu biết sâu sắc, tinh thần làm việc nhóm và kỹ năng thuyết trình vượt trội.

15-17 điểm: Tốt: Thể hiện sự hiểu biết và khả năng hợp tác tốt, chỉ có một vài điểm cần cải thiện nhỏ.

11-14 điểm: Đạt yêu cầu: Đáp ứng được các kết quả học tập mong đợi nhưng cần cải thiện ở một số tiêu chí.

10 và dưới: Cần cải thiện: Thể hiện sự hiểu biết hạn chế và cần hỗ trợ và ôn tập thêm.

- HS tự đánh giá, HS đánh giá đồng đẳng, GV nhận xét, đánh giá theo tiêu chí sau:

Tiêu chí đánh giá kể câu chuyện về biển, đảo Việt Nam

- HS tự đánh giá, HS đánh giá đồng đẳng, GV nhận xét, đánh giá theo tiêu chí sau:

Tổng cộng: 20 điểm

18-20 điểm: Xuất sắc: Thể hiện sự hiểu biết sâu sắc, tinh thần làm việc nhóm và kỹ năng thuyết trình vượt trội.

15-17 điểm: Tốt: Thể hiện sự hiểu biết và khả năng hợp tác tốt, chỉ có một vài điểm cần cải thiện nhỏ.

11-14 điểm: Đạt yêu cầu: Đáp ứng được các kết quả học tập mong đợi nhưng cần cải thiện ở một số tiêu chí.

10 điểm và dưới: Cần cải thiện: Thể hiện sự hiểu biết hạn chế và cần hỗ trợ và ôn tập thêm.

 Hoạt động 1. Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

+ Thời chúa Nguyễn, từ thế kỉ XVII, các chúa Nguyễn đã cho lập đội Hoàng Sa và sau đó là đội Bắc Hải để thu lượm sản vật, đánh bắt hải sản,...

+ Triều Nguyễn tiếp tục xác lập chủ quyền bằng cách cắm cờ, dựng cột mốc,... trên quần đảo Hoàng Sa, cho vẽ Đại Nam nhất thống toàn đó, trong đó thể hiện rõ quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa là của Việt Nam.

+ Thời Pháp thuộc, chính quyền Pháp đại diện cho Việt Nam để thực hiện việc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông. Người Pháp cho dựng bia chủ quyền, lập đơn vị hành chính ở quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa,...

+ Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam tiếp tục có nhiều hoạt động bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông như: 

• Thành lập các đơn vị hành chính ở quần đảo Trường Sa và quần đảo Hoàng Sa.

• Ban hành các văn bản pháp luật khẳng định chủ quyền biển, đảo.

• Tham gia Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982;... 

• Đồng thời thực hiện phát triển kinh tế biển gắn với tăng cường tiềm lực quốc phòng, góp phần bảo vệ biển, đảo quê hương.

Nguồn: 

https://www.google.com.vn/imghp?hl=vi

Vũ Minh Giang, Nghiêm Đình Vỳ, Nguyễn Thị Thu Thủy, Đào Thị Hồng, Lê Thị Thu Hương, Đào Ngọc Hùng, Trần Thị Hà Giang, Đặng Thị Tiên Dung, & Dương Thị Oanh. (2026). SGV Lịch sử và Địa lí 5 - Thư viện số. Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. https://taphuan.nxbgd.vn/tap-huan/doc-sach/sgv-lich-su-va-dia-li-5.4931…

Vũ Minh Giang, Nghiêm Đình Vỳ, Nguyễn Thị Thu Thủy, Đào Thị Hồng, Lê Thị Thu Hương, Đào Ngọc Hùng, Trần Thị Hà Giang, Đặng Tiên Dung, & Dương Thị Oanh. (2026). SGK Lịch sử và Địa lí 5 - Thư viện số. Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. https://taphuan.nxbgd.vn/tap-huan/doc-sach/sgk-lich-su-va-dia-li-5.4843…

Hoạt động 1. Tìm hiểu về vị trí địa lí của vùng biển, một số quần đảo và đảo

Việt Nam là quốc gia có vùng biển rộng, đường bờ biển dài, từ Móng Cái (Quảng Ninh) đến mũi Cà Mau (Cà Mau). Trong vùng biển có hàng nghìn đảo, nhiều đảo tập hợp thành quần đảo, trong đó lớn nhất là quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Hoạt động 2. Tìm hiểu về công cuộc bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

Từ xưa đến nay, các thế hệ người Việt Nam đã dành nhiều công sức khai phá, xác lập và bảo vệ chủ quyền biển, đảo; bằng những hoạt động cụ thể đã góp phần từng bước xác lập, thực thi, bảo vệ chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa và quá trình đó diễn ra liên tục. Trong suốt quá trình đó, Nhà nước Việt Nam luôn có hành động quyết liệt và tích cục để bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của quốc gia trên biển và hải đảo.